Mikroraptor?

Mikroraptor - etykieta gatunkowa

Mikroraptor
łac. Microraptor, Xu,Zhou & Wang, 2000

numer na mapie: 40

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Niewielki teropod, który żył we wczesnej kredzie na terenach dzisiejszych Chin. Opisuje się trzy gatunki mikroraptora: M. zhaoianus, M. gui oraz M. hanqingi. Należą do tej samej rodziny co deinonych i podobnie do niego posiadały pióra. Microraptor qui miał asymetryczne pióra zarówno na kończynach górnych, jak i dolnych, co może oznaczać, że był przystosowany do aktywnego lotu. Prawdopodobnie nie był to lot bardzo zaawansowany, lecz coś między szybowaniem a lotem współczesnych ptaków.
Badania mikroskopowe wykazały, iż pióra mikroraptora były czarne, jak u współczesnych szpaków (być może opalizowały na niebiesko).

Długość ciała: 0,8 m
Masa ciała: 1 kg
Okres występowania: 125–122 mln lat temu

Tygrys szablozębny?

Tygrys szablozębny - etykieta gatunkowa

Tygrys szablozębny
łac. Smilodon, Lund, 1842

numer na mapie: 37

Gromada: SSAKI

Tygrysem szablozębnym ogólnie nazywamy wszystkie wymarłe drapieżniki z rodziny kotowatych
z bardzo dużymi kłami w szczęce, które wystawały na zewnątrz nawet po zamknięciu pyska. Smilodon niewiele miał wspólnego z tygrysem czy współczesnymi kotami.
Żył na terenach Ameryki Północnej i Południowej w plejstocenie. Wyróżniamy trzy gatunki z rodzaju Smilodon: najmniejszy Smilodon gracilis, średni Smilodon fatalis oraz największy Smilodon populator. Prawdopodobnie nie miał zdolności wspinaczki, za to był bardzo dobrym skoczkiem, a wszystko to dzięki masywnej budowie kości kończyn.

Długość ciała: 0,8–1,2 m
Masa ciała: 55–400 kg
Okres występowania: 1,6 mln–10 tys. lat temu

Mamut włochaty?

Mamut włochaty - etykieta gatunkowa

Mamut włochaty
łac. Mammuthus primigenius, Blumenbach, 1799

numer na mapie: 37

Gromada: SSAKI

Wymarły gatunek trąbowca, a zarazem jedyny mamut, którego skórę pokrywała gęsta sierść. Żył na terenach Europy, Azji oraz Ameryki Północnej w plejstocenie. W Europie wymarł ok. 13 tys. lat temu, natomiast w Północnej Azji (głównie na Syberii) przetrwał nieco dłużej.
Mamuty były roślinożerne, a ich dietę stanowiły głównie trawy, zioła, krzewy i drzewa; w mniejszym stopniu także mchy i porosty. Pokarm pobierały podobnie do słoni, chwytając trąbą i rozcierając masywnymi trzonowcami. Ciosy mamutów (zmodyfikowane siekacze) rosły przez całe życie (ok. 2,5–15 cm rocznie) i dorastały do długości 5 m.

Długość ciała: 2,75–3,4 m
Masa ciała: 4 000–6 000 kg
Okres występowania: 250–10 tys. lat temu

Jeleń olbrzymi?

Jeleń olbrzymi - etykieta gatunkowa

Jeleń olbrzymi
łac. Megaloceros giganteus, Blumenbach, 1799

numer na mapie: 37

Gromada: SSAKI

Gatunek wymarłego ssaka z rodziny jeleniowatych. Był jednym z największych jeleni, jakie kiedykolwiek istniały. Swoją nazwę (również: łoś irlandzki) zawdzięcza rozmiarom oraz Irlandii, w której to odnaleziono najwięcej jego szczątków. Rozpiętość poroża u tego gatunku przekraczała 3 m, a masa sięgała 40 kg. Jego dieta była bardzo podobna do diety współczesnych jeleni. Najprawdopodobniej najbliższym krewnym jelenia olbrzymiego jest daniel.
Podczas fazy wzrostu poroża jeleń olbrzymi mógł cierpieć na schorzenie podobne do osteoporozy, gdyż do budowy rosochów potrzebował ogromnej ilości minerałów. Jeśli dieta nie dostarczyła wystarczającej ilości mikro- i makroelementów jako surowca dla poroża, pozyskiwał on brakujący budulec ze swoich kości.

Wysokość ciała: ok. 2,1 m
Masa ciała: 500–600 kg
Okres występowania: 400–7,7 tys. lat temu

Wulkanodon?

Wulkanodon - etykieta gatunkowa

Wulkanodon
łac. Vulcanodon, Raath, 1972

numer na mapie: 22

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Wulkanodon należy do najstarszych zauropodów. Nazwę zawdzięcza miejscu odnalezienia szkieletu: w kanionie między warstwami skał wulkanicznych na pograniczu Zambii i Zimbabwe. Obok szczątków wulkanodona odnaleziono zęby dużego dinozaura, który prawdopodobnie pożywiał się jego ciałem. Wulkanodon był jednym z mniejszych zauropodów. Jego kość udowa mierzyła 110 cm.
Poruszał się powoli na czterech masywnych nogach ze skróconymi pazurami. Posiadał małą głowę na wydłużonej szyi i sterczący do tyłu ogon. Budowa ta jednoznacznie wskazuje na roślinożerność.

Długość ciała: 8 m
Masa ciała: 1 000 kg
Okres występowania: ok. 200 mln lat temu

Tyranozaur?

Tyranozaur - etykieta gatunkowa

Tyranozaur
łac. Tyrannosaurus, Osborn, 1905

numer na mapie: 21

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Jeden z największych mięsożernych teropodów. „Tyranozaur” dosłownie oznacza wielkiego jasz-czura i odnosi się do jedynego przedstawiciela tego rodzaju, jakim jest najsłynniejszy na świecie Tyrannosaurus rex (dosłownie „król jaszczurów”). Żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie i wymarł wraz z innymi dinozaurami podczas wielkiego wymierania kredowego. Poruszał się na dwóch masywnych nogach, a przednie kończyny miał zredukowane do krótkich łap z dwoma palcami zakończonymi pazurami oraz z palcem szczątkowym. Do dziś nie ma pewności, w jakim celu przednie kończyny były używane. Największy odnaleziony ząb miał ponad 30 cm długości (wraz z korzeniem).

Długość ciała: 13 m
Masa ciała: 6 000 kg
Okres występowania: 68,5–65,5 mln lat temu

Triceratops?

Triceratops - etykieta gatunkowa

Triceratops
łac. Triceratops, Marsh, 1889

numer na mapie: 25

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY PTASIOMIEDNICZNE

Triceratops to jeden z najbardziej rozpoznawalnych dinozaurów na świecie. Nazwę zawdzięcza charakterystycznej głowie z trzema rogami i kostną kryzą wokół szyi. Triceratops żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie i wraz z tyranozaurem doczekał wielkiego wymierania pod koniec ery mezozoicznej. Triceratops przemieszczał się powoli na czterech masywnych nogach. Żywił się twardą roślinnością; jego pysk, zakończony bezzębnym dziobem, pozwalał kruszyć nawet najtwardsze nasiona. Ilość zębów również była powalająca: triceratops mógł mieć ich nawet 800 (z każdej strony szczęki i żuchwy 3–5 rzędów po 40 zębów), wymienianych przez całe życie.

Długość ciała: 9 m
Masa ciała: 6 000–12 000 kg
Okres występowania: 68–65,5 mln lat temu

Spinozaur?

Spinozaur - etykieta gatunkowa

Spinozaur
łac. Spinosaurus, Stromer, 1915

numer na mapie: 23

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Spinozaur należał do największych znanych teropodów z wielkimi wyrostkami kolczystymi kręgosłupa. Nazwę zawdzięcza właśnie tej konstrukcji grzbietowej przypominającej żagiel. Na wyrostkach rozpięta była silnie ukrwiona skóra lub mięśnie, tworząc w ten sposób garb. Spinosaurus żył w Afryce Północnej na przełomie wczesnej i późnej kredy. Jego najbardziej charakterystyczna cecha to właśnie ten „żagiel” na grzbiecie, który mógł służyć do termoregulacji czy do odstraszania drapieżników. Głowa była wydłużona, a czaszka mogła mierzyć nawet 175 cm długości. Spinozaur różnił się od innych teropodów przednimi kończynami, które były niewielkie, ale dość pokaźne jak na teropoda.

Długość ciała: 15–18 m
Masa ciała: 7 000–9 000 kg
Okres występowania: 112–93 mln lat temu

Parazaurolof?

Parazaurolof - etykieta gatunkowa

Parazaurolof
łac. Parasaurolophus, Parks, 1922

numer na mapie: 26

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY PTASIOMIEDNICZNE

Parazaurolof to przedstawiciel dinozaurów kaczodziobych (ptasiomiedniczne ornitopody). Żył w Ameryce Północnej w późnej kredzie. Poruszał się na dwóch lub czterech kończynach; prawdopodobnie żerował na czterech łapach, lecz przemieszczał się tylko na dwóch. Cechą wyróżniającą go od innych dinozaurów był grzebień na głowie, który osiągał długość około 1 m. Wyrostek ten był pusty w środku, co ułatwiało dźwiganie takiego wytworu na głowie.
Być może grzebień służył jako komora rezonansowa, podczas nawoływań w okresie godowym, do termoregulacji, a także był pomocny w rozpoznawaniu osobników i płci wewnątrz gatunku.

Długość ciała: 10 m
Masa ciała: 3 000 kg
Okres występowania: 76,5–73 mln lat temu

Mastodonzaur?

Mastodonzaur - etykieta gatunkowa

Mastodonzaur
łac. Mastodonsaurus, Jaeger, 1878

numer na mapie: 17

Rząd: TEMNOSPONDYLE

Mastodonzaur to jeden z najstarszych wymarłych płazów tarczogłowych. Swą nazwę zawdzięcza paleontologom, którzy początkowo zakwalifikowali go jako krokodyla, a to ze względu na podobieństwo w budowie kostnych guzków w skórze. Skamieniałe szczątki organizmów z rodziny Mastodonsauridae, do której należy rodzaj mastodonzaur odnaleziono w Ameryce Północnej, Grenlandii, Europie, Azji oraz Australii. Obecnie do rodzaju Mastodonsaurus zaliczamy trzy gatunki: Mastodonsaurus jaegeri, Mastodonsaurus giganteus oraz Mastodonsaurus torvus.
Około 20–25% długości ciała stanowiła głowa o trójkątnym kształcie. Ogon mastodonzaura był nieproporcjonalnie krótki.

Długość ciała: 4–6 m
Masa ciała: ok. 600–1 000 kg
Okres występowania: 230 mln lat temu

Mamenchizaur?

Mamenchizaur - etykieta gatunkowa

Mamenchizaur
łac. Mamenchisaurus, Yang, 1954

numer na mapie: 28

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Mamenchizaur należy do zauropodów. Jego nazwa rodzajowa odwołuje się do miejsca, w którym zostały odnalezione pierwsze szczątki mamenchizaura w 1954 r., podczas budowy przeprawy przez rzekę, niedaleko Yibin w Chinach (Mamingxi, przez pomyłkę zapisane jako Mamenxi). Żył w Azji (tereny dzisiejszych Chin i Tajlandii).
Obecnie do rodzaju Mamenchisaurus zaliczamy siedem gatunków. Pierwszy opisany gatunek został odkryty podczas prac budowlanych i nazwany Mamenchisaurus constructus, mierzył 13 m długości. Pokarmem mamenchizaura były twarde części roślin, na co wskazują bardzo mocne zęby.

Długość ciała: 13–35 m
Masa ciała: 40 000–50 000 kg
Okres występowania: 160–144 mln lat temu

Kentrozaur?

Kentrozaur - etykieta gatunkowa

Kentrozaur
łac. Kentrosaurus, Hennig, 1915

numer na mapie: 20

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY PTASIOMIEDNICZNE

Kentrozaur był jednym z mniejszych przedstawicieli rodziny stegozaurów. Dosłownie oznacza kolczastego jaszczura, a nazwę tę zawdzięcza charakterystycznej budowie ciała dla stegozaurów, m.in. kolcom umieszczonym wzdłuż ciała na wysokości łopatek i na ogonie. Posiadał też na grzbiecie kostne płytki w kształcie trójkąta, które prawdopodobnie były pokryte mocno ukrwioną skórą i służyły do termoregulacji. Pierwsze skamieniałe szczątki kentrozaura zostały znalezione w Tanzanii w 1909 r. i opisane przez Edwina Henniga w 1915 r., kiedy to do nazwy rodzajowej Kentrosaurus dodał nazwę gatunkową aethiopicus, aby podkreślić pochodzenie z Afryki.

Długość ciała: 8–10 m
Masa ciała: 1 500 kg
Okres występowania: ok. 70 mln lat temu

Kecalkoatl?

Kecalkoatl - etykieta gatunkowa

Kecalkoatl
łac. Quetzalcoatlus northropi, Lawson, 1975

numer na mapie: 41

Rząd: PTEROZAURY

Pterozaur olbrzymich rozmiarów; żył na terenach Ameryki Północnej. Jego nazwa pochodzi od imienia Quetzalcoatla – boga plemion Mezoameryki z czasów prekolumbijskich, przedstawianego pod postacią upierzonego węża. Do dziś uznawany jest za jedno z największych zwierząt, jakie kiedykolwiek istniały na ziemi. Kecalkoatl nie posiadał zębów, a jego żuchwa miała około 2 m długości!
Szacunkowa masa ciała (rekordowo nawet 540 kg) sugerowała nielotność, lecz późniejsze badania wykazały, że być może nie latał on dynamicznie i z dużą prędkością, lecz raczej posługiwał się szybującym lotem krótkodystansowym.

Rozpiętość skrzydeł: 10–15,5 m
Masa ciała: 70–250 m kg
Okres występowania: 68–66 mln lat temu

Karnotaur?

Karnotaur - etykieta gatunkowa

Karnotaur
łac. Carnotaurus, Bonaparte, 1985

numer na mapie: 18

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Karnotaur należy do teropodów (rząd gadziomiednicznych). Swą nazwę zawdzięcza prawdopodobnie rogom, które miał nad oczami, a których nie znaleziono u innych dinozaurów drapieżnych (skoja-rzenie z bykiem). Być może rogi służyły mu do walk, podczas których pochłaniały siłę uderzeniową i nie dochodziło do uszkodzeń oczu. Najlepiej zachowane szczątki karnotaura zostały znalezione na terenie obecnej Argentyny w 1984 r. Jest on najlepiej poznanym teropodem półkuli południowej. Obecnie do rodzaju Carnotaurus zaliczamy jeden gatunek: Carnotaurus sastrei, gdzie drugi człon nazwy (gatunkowy) pochodzi od Angela Sastre’a, właściciela rancza, na którym znaleziono szczątki dinozaura.

Długość ciała: 8–10 m
Masa ciała: 1 500 kg
Okres występowania: ok. 70 mln lat temu

Iguanodon?

Iguanodon - etykieta gatunkowa

Iguanodon
łac. Iguanodon, Mantell, 1825

numer na mapie: 27

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY PTASIOMIEDNICZNE

Iguanodon to dinozaur z grupy ornitopodów (rząd ptasiomiednicznych). Nazwany został przez geologa Gideona Mantella w 1825 r., ze względu na budowę zębów, charakterystyczną również dla legwana. Skamieniałe szczątki iguanodonów odnaleziono w Ameryce Północnej, Europie oraz w Azji. Obecnie do rodzaju Iguanodon zaliczamy jeden gatunek: Iguanodon bernissartensis, który jest obecnie najlepiej poznanym iguanodonem. Badacze stale analizują szczątki dinozaurów, które zaliczane są do tego rodzaju, lecz żaden z nich nie jest oficjalnie określany oddzielnym gatunkiem. Iguanodon żywił się roślinnością do poziomu 4–5 m. Jego głównym pokarmem były skrzypy, sagowce oraz drzewa iglaste.

Długość ciała: 10 m
Masa ciała: 3 000 kg
Okres występowania: ok. 125 mln lat temu

Iguanodon?

Iguanodon - etykieta gatunkowa

Iguanodon
łac. Iguanodon, Mantell, 1825

numer na mapie: 24

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY PTASIOMIEDNICZNE

Iguanodon to dinozaur z grupy ornitopodów (rząd ptasiomiednicznych). Nazwany został przez geologa Gideona Mantella w 1825 r., ze względu na budowę zębów, charakterystyczną również dla legwana. Skamieniałe szczątki iguanodonów odnaleziono w Ameryce Północnej, Europie oraz w Azji. Obecnie do rodzaju Iguanodon zaliczamy jeden gatunek: Iguanodon bernissartensis, który jest obecnie najlepiej poznanym iguanodonem. Badacze stale analizują szczątki dinozaurów, które zaliczane są do tego rodzaju, lecz żaden z nich nie jest oficjalnie określany oddzielnym gatunkiem. Iguanodon żywił się roślinnością do poziomu 4–5 m. Jego głównym pokarmem były skrzypy, sagowce oraz drzewa iglaste.

Długość ciała: 10 m
Masa ciała: 3 000 kg
Okres występowania: ok. 125 mln lat temu

Diplodok?

Diplodok - etykieta gatunkowa

Diplodok
łac. Diplodocus, Marsh, 1878

numer na mapie: 29

Nadrząd: DINOZAURY

Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Diplodok to jeden z największych dinozaurów roślinożernych na świecie. Nazwę zawdzięcza charakterystycznym kostnym wyrostkom kręgów ogonowych (dwubelkowym szewronom). Żył w Ameryce Północnej. Obecnie do rodzaju Diplodocus zaliczamy trzy gatunki: Diplodocus longus, Diplodocus karnegii oraz Diplodocus hallorum. Początkowo sądzono, że diplodok żył w wodzie, gdyż posiadał specyficznie umiejscowione nozdrza na szczycie czaszki. Później jednak badania wykazały, że tak wielkie zwierzę nie mogłoby oddychać z ciałem zanurzonym pod wodą, gdyż woda wywierałaby zbyt duże ciśnienie na klatkę piersiową, uniemożliwiając nabieranie powietrza podczas wdechu.

Długość ciała: 35 m
Masa ciała: 10 000–50 000 kg
Okres występowania: 150–147 mln lat temu

Dimetrodon?

Dimetrodon - etykieta gatunkowa

Dimetrodon
łac. Dimetrodon, Cope, 1878

numer na mapie: 19

Gromada: SYNAPSYDY

Dimetrodon nie należy do dinozaurów! Zaliczany jest do gromady synapsydów, wcześniej nazywanych gadami ssakokształtnymi. Najnowsze badania dowodzą, że dimetrodon był bliżej spokrewniony ze ssakami niż z gadami. Nazwa bezpośrednio nawiązuje do jego zróżnicowanego uzębienia: przednie zęby były ostrzejsze i większe niż tylne. Ułatwiało to dzielenie pokarmu na mniejsze cząstki, łatwiejsze do strawienia. Dimetrodon żył we wczesnym i środkowym permie, jeszcze przed erą mezozoiczną, nazywaną erą dinozaurów. Większość szczątków została odkryta na terenie dzisiejszych USA, a w mniejszej ilości odnaleziono je również na terenie Niemiec.

Długość ciała: 40–45 m
Masa ciała: ok. 150 kg
Okres występowania: 280–256 mln lat temu

Deinonych?

Deinonych - etykieta gatunkowa

Deinonych
łac. Deinonychus, Ostrom, 1969

numer na mapie: 39

Nadrząd: DINOZAURY

Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

To niewielki teropod żyjący na terenach dzisiejszej Ameryki Północnej. Obecnie znany jest jeden gatunek tego rodzaju: Deinonychus antirrhopus. Pierwszy człon nazwy związany jest z trzynastocentymetrowym sierpowatym pazurem w kończynach tylnych („szponem”), drugi zaś człon dosłownie oznacza przeciwwagę i odnosi się do ogona, który podczas biegu odchylony był w tył, dzięki czemu deinonych utrzymywał równowagę. Deinonych prawdopodobnie posiadał pióra, a budowa jego szkieletu miała cechy ptasie. Odkrycie i zbadanie skamieniałości deinonycha pozwoliło Johnowi Ostromowi sformułować hipotezę, według której ptaki pochodzą od dinozaurów.

Długość ciała: 3 m
Masa ciała: 70 kg
Okres występowania: ok. 115–108 mln lat temu

Cearadaktyl?

Cearadaktyl - etykieta gatunkowa

Cearadaktyl
łac. Cearadactylus, Leonardi & Borgomanero, 1985

numer na mapie: 38

Rząd: PTEROZAURY

Cearadaktyl, wymarły gad latający, należał do pterozaurów; nie był zatem dinozaurem! Swoją nazwę zawdzięcza brazylijskiemu stanowi Ceará, gdzie odnaleziono jego szczątki, oraz palcom skrzydłowym charakterystycznym dla pterozaurów. Cearadactylus żył w Ameryce Południowej. Obecnie do rodzaju Cearadactylus zaliczamy jeden gatunek: Cearadactylus atrox, w wolnym tłumaczeniu „przerażające palce ze stanu Ceará”. Cearadaktyl miał dużą głowę o długości prawie 60 cm i mocne zęby, sugerujące dietę rybną. Wymiary pterozaura zostały wyliczone na podstawie proporcji głowy, w porównaniu do innych z rzędu pterozaurów, ponieważ z wykopalisk znana jest tylko czaszka tego wymarłego gada.

Rozpiętość skrzydeł: 4,5–5 m
Masa ciała: 15 kg
Okres występowania: ok. 115 mln lat temu

Brachiozaur?

Brachiozaur - etykieta gatunkowa

Brachiozaur
łac. Brachiosaurus, Riggs, 1903

numer na mapie: 30

Nadrząd: DINOZAURY
Rząd: DINOZAURY GADZIOMIEDNICZNE

Brachiozaur to jeden z największych i najbardziej znanych dinozaurów roślinożernych na świecie. Nazwę zawdzięcza swoim kończynom, a w zasadzie ich rozmiarom. Przednie kończyny były bowiem dłuższe od tylnych, dzięki czemu wydawał się być jeszcze wyższy. Obecnie do rodzaju Brachiosaurus zaliczamy jeden gatunek: Brachiosaurus altithorax.
Szkielet brachiozaura prezentowany w Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie jest największym
szkieletem dinozaura na świecie.

Długość ciała: 22–27 m
Masa ciała: 28 000–80 000 kg
Okres występowania: ok. 154 mln lat temu